A
Lucht en druk
Advectie
Horizontaal transport van lucht en eigenschappen zoals warmte en vocht door de wind.
Weerwoordenboek A–Z
Weeralmanak
Uitleg van veelgebruikte én technische weertermen. Zoek op een begrip of filter op onderwerp.
134 begrippen zichtbaar
A
Zon en straling
Albedo
Het deel van het invallende zonlicht dat door een oppervlak wordt teruggekaatst. Sneeuw heeft bijvoorbeeld een hoog albedo.
A
Meten en modellen
Anemometer
Instrument waarmee windsnelheid wordt gemeten.
A
Lucht en druk
Anticycloon
Een hogedrukgebied met dalende lucht. Vaak hoort daar rustig en relatief droog weer bij.
A
Neerslag
Aquaplaning
Verlies van grip doordat een laag water tussen band en wegdek ontstaat.
A
Algemeen
Atmosfeer
De gaslaag rond de aarde waarin het weer zich grotendeels afspeelt.
B
Meten en modellen
Barometer
Meetinstrument voor luchtdruk, meestal uitgedrukt in hectopascal.
B
Wind
Beaufortschaal
Schaal van 0 tot en met 12 waarmee windkracht wordt aangeduid op basis van de gemiddelde windsnelheid.
B
Wolken en zicht
Bewolking
De mate waarin de hemel door wolken bedekt is.
B
Onweer en extremen
Bliksem
Elektrische ontlading in of tussen wolken, of tussen een wolk en de aarde.
B
Temperatuur
Bodemtemperatuur
Temperatuur van de bodem op of onder het aardoppervlak.
B
Neerslag
Bui
Neerslag die uit convectieve wolken valt en vaak plotseling begint en eindigt.
B
Onweer en extremen
Buienlijn
Lijnvormige zone met buien, soms met onweer, zware regen en windstoten.
C
Onweer en extremen
CAPE
Maat voor de hoeveelheid potentiële energie voor stijgende lucht. Een hogere CAPE kan gunstig zijn voor krachtige buien, maar zegt niet alles over onweerskansen.
C
Temperatuur
Celsius
Temperatuurschaal waarbij water bij normale luchtdruk rond 0 °C bevriest en rond 100 °C kookt.
C
Wolken en zicht
Cirrostratus
Hoge, dunne sluierbewolking die vaak een halo rond zon of maan kan veroorzaken.
C
Wolken en zicht
Cirrus
Hoge, dunne wolken die vooral uit ijskristallen bestaan.
C
Lucht en druk
Condensatie
Overgang van waterdamp naar vloeibare waterdruppeltjes, bijvoorbeeld bij wolkenvorming.
C
Lucht en druk
Convectie
Verticale luchtbeweging doordat warmere lucht opstijgt en koudere lucht daalt.
C
Wolken en zicht
Cumulonimbus
Zwaar ontwikkelde buienwolk die onweer, hagel, zware regen en windstoten kan veroorzaken.
C
Wolken en zicht
Cumulus
Stapelwolk die ontstaat door opstijgende warme lucht.
C
Lucht en druk
Cycloon
Algemene benaming voor een grootschalig lagedrukgebied met ronddraaiende luchtstroming.
D
Lucht en druk
Dauw
Waterdruppeltjes die ontstaan wanneer oppervlakken afkoelen tot onder het dauwpunt.
D
Lucht en druk
Dauwpunt
Temperatuur waarbij lucht bij afkoeling verzadigd raakt en waterdamp begint te condenseren.
D
Lucht en druk
Depressie
Lagedrukgebied waarin lucht op grote schaal samenstroomt en opstijgt. Vaak verbonden met wolken, wind en neerslag.
D
Neerslag
Driftsneeuw
Sneeuw die door sterke wind wordt opgejaagd en zich kan ophopen tot sneeuwduinen.
D
Algemeen
Droogte
Langdurige periode met een tekort aan neerslag en/of beschikbaar bodem- en oppervlaktewater.
E
Meten en modellen
ECMWF
Europees centrum dat onder andere wereldwijde numerieke weersverwachtingen berekent.
E
Lucht en druk
Evapotranspiratie
Gezamenlijk verlies van water door verdamping uit bodem en water én door transpiratie van planten.
F
Lucht en druk
Front
Overgangszone tussen luchtmassa’s met verschillende eigenschappen, vooral temperatuur en vocht.
F
Wind
Föhn
Warme en droge valwind aan de lijzijde van een gebergte, ontstaan nadat lucht aan de loefzijde is opgestegen en vocht heeft verloren.
G
Temperatuur
Gevoelstemperatuur
Maat voor hoe koud of warm het voor mensen aanvoelt. Bij kou speelt vooral wind een belangrijke rol.
G
Neerslag
Graupel
Zachte, witte korrels die ontstaan wanneer onderkoelde waterdruppels aan sneeuwkristallen vastvriezen.
G
Wolken en zicht
Grondmist
Mistlaag die vooral dicht bij de grond voorkomt en vaak slechts enkele meters tot tientallen meters dik is.
G
Temperatuur
Grondvorst
Vorst vlak boven de grond terwijl de temperatuur op de officiële meethoogte nog boven 0 °C kan liggen.
H
Neerslag
Hagel
Harde ijsdeeltjes die in sterke buienwolken groeien door herhaald op- en neergaan in de wolk.
H
Zon en straling
Halo
Lichtring of boog rond zon of maan door breking en weerkaatsing van licht in ijskristallen.
H
Lucht en druk
Hectopascal (hPa)
Eenheid voor luchtdruk. Rond zeeniveau ligt de gemiddelde luchtdruk ongeveer rond 1013 hPa.
H
Temperatuur
Hittedag
Informele benaming voor een zeer warme dag. Officiële klimaatstatistieken gebruiken onder meer zomerse en tropische dagen.
H
Temperatuur
Hittegolf
In Nederland: minstens vijf zomerse dagen op rij in De Bilt, waarvan minstens drie tropische dagen.
H
Lucht en druk
Hogedrukgebied
Gebied waar de luchtdruk hoger is dan in de omgeving. Dalende lucht remt vaak wolken- en neerslagvorming.
H
Lucht en druk
Hoogtelaag
Lagedrukgebied op grotere hoogte in de atmosfeer, vaak gevuld met relatief koude lucht.
H
Neerslag
Hoosbui
Zeer zware regenbui waarbij in korte tijd veel neerslag valt en lokaal wateroverlast kan ontstaan.
I
Temperatuur
IJsdag
Dag waarop de maximumtemperatuur de hele dag onder 0 °C blijft.
I
Neerslag
IJzel
Regen of motregen die bevriest zodra deze een koud oppervlak raakt en daardoor een gladde ijslaag vormt.
I
Lucht en druk
Inversie
Laag waarin de temperatuur met de hoogte toeneemt in plaats van afneemt. Een inversie kan mist, lage bewolking of luchtverontreiniging vasthouden.
I
Lucht en druk
Isobaar
Lijn op een weerkaart die punten met dezelfde luchtdruk verbindt.
J
Wind
Jetstream
Engelse benaming voor de straalstroom: een smalle band met zeer sterke wind hoog in de atmosfeer.
K
Meten en modellen
Kansverwachting
Verwachting die aangeeft hoe waarschijnlijk een bepaalde weerssituatie of grenswaarde is.
K
Lucht en druk
Koufront
Front waarbij koudere lucht oprukt en warmere lucht verdringt. Kan gepaard gaan met buien en winddraaiing.
K
Wind
Krimpende wind
Wind die tegen de klok in van richting verandert, bijvoorbeeld van zuidwest naar zuid.
L
Lucht en druk
Lagedrukgebied
Gebied met lagere luchtdruk dan de omgeving. Opstijgende lucht bevordert vaak wolken en neerslag.
L
Lucht en druk
Latente warmte
Energie die vrijkomt of wordt opgenomen bij faseovergangen van water, bijvoorbeeld bij condensatie of verdamping.
L
Wind
Lijzijde
De zijde die van de wind af ligt, bijvoorbeeld achter een dijk, gebouw of gebergte.
L
Lucht en druk
Luchtdruk
Druk die de luchtkolom boven een oppervlak uitoefent. Wordt meestal gemeten in hPa.
L
Lucht en druk
Luchtmassa
Grote hoeveelheid lucht met relatief gelijksoortige temperatuur- en vochtkenmerken.
L
Lucht en druk
Luchtvochtigheid
Hoeveelheid waterdamp in de lucht. Vaak wordt de relatieve luchtvochtigheid in procenten gebruikt.
M
Wolken en zicht
Mammatus
Zakvormige uitstulpingen onder een wolkenbasis, soms zichtbaar bij zware buiencomplexen.
M
Wolken en zicht
Mist
Zeer kleine waterdruppeltjes in de lucht bij de grond die het zicht beperken.
M
Neerslag
Motregen
Neerslag van zeer kleine waterdruppeltjes, meestal uit lage stratusbewolking.
N
Neerslag
Neerslag
Water dat uit de atmosfeer naar het aardoppervlak valt, zoals regen, sneeuw, hagel of motregen.
N
Neerslag
Neerslagintensiteit
Hoeveelheid neerslag die per tijdseenheid valt, vaak uitgedrukt in millimeter per uur.
N
Meten en modellen
Neerslagradar
Radar die de locatie en intensiteit van neerslaggebieden meet door uitgezonden radiosignalen te analyseren.
N
Wolken en zicht
Nevel
Zichtvermindering door kleine waterdruppeltjes, maar minder sterk dan bij mist.
N
Meten en modellen
Numeriek weermodel
Computermodel dat de toekomstige toestand van de atmosfeer berekent uit natuurkundige vergelijkingen en actuele waarnemingen.
O
Lucht en druk
Occlusiefront
Front dat ontstaat wanneer een koufront een warmtefront inhaalt en de warme lucht van de grond wordt opgetild.
O
Onweer en extremen
Onweer
Weersituatie met elektrische ontladingen, meestal in krachtige buienwolken en vaak gecombineerd met zware regen, hagel of windstoten.
O
Onweer en extremen
Onweerscel
Afzonderlijke convectieve bui waarin bliksem voorkomt.
O
Wolken en zicht
Opklaring
Tijdelijk of plaatselijk gebied met minder bewolking waardoor de zon of blauwe lucht zichtbaar wordt.
O
Onweer en extremen
Orkaan
Tropische cycloon met zeer hoge aanhoudende windsnelheden. In de Beaufortschaal betekent windkracht 12 eveneens orkaankracht.
O
Neerslag
Orografische neerslag
Neerslag die ontstaat wanneer vochtige lucht tegen heuvels of bergen wordt opgetild en afkoelt.
P
Wind
Passaat
Vrij constante wind in de tropen die vanaf subtropische hogedrukgebieden richting de evenaar waait.
P
Neerslag
Plensbui
Korte, intensieve regenbui waarbij in korte tijd veel water kan vallen.
P
Meten en modellen
Pluimverwachting
Grafiek met veel modelberekeningen naast elkaar. De spreiding geeft een indruk van de onzekerheid in de verwachting.
P
Lucht en druk
Poollucht
Relatief koude luchtmassa afkomstig uit hoge breedtegraden.
Q
Lucht en druk
QNH
Naar zeeniveau herleide luchtdruk die in de luchtvaart wordt gebruikt om een hoogtemeter in te stellen.
Q
Lucht en druk
Quasi-stationair front
Front dat nauwelijks van plaats verandert en daardoor langdurig bewolking of neerslag kan geven.
R
Meten en modellen
Radarreflectiviteit
Maat voor de sterkte van het radarsignaal dat door neerslagdeeltjes wordt teruggekaatst.
R
Neerslag
Regen
Vloeibare neerslag in druppelvorm.
R
Zon en straling
Regenboog
Kleurboog die ontstaat door breking, weerkaatsing en spreiding van zonlicht in regendruppels.
R
Neerslag
Regenschaduw
Relatief droog gebied aan de lijzijde van een gebergte doordat veel vocht al aan de loefzijde is uitgeregend.
R
Lucht en druk
Relatieve luchtvochtigheid
Verhouding tussen de aanwezige hoeveelheid waterdamp en de maximaal mogelijke hoeveelheid bij dezelfde temperatuur, uitgedrukt in procenten.
R
Lucht en druk
Rijp
IJskristallen die direct uit waterdamp op een koud oppervlak ontstaan wanneer dat oppervlak onder het vriespunt ligt.
R
Wind
Rukwind
Korte, plotselinge toename van de windsnelheid.
S
Meten en modellen
Satellietbeeld
Beeld van wolken, vocht, temperatuur of andere atmosferische eigenschappen gemeten vanuit een weersatelliet.
S
Wind
Schaal van Beaufort
Zie Beaufortschaal: indeling van windkracht van 0 tot en met 12.
S
Wolken en zicht
Shelf cloud
Lage, horizontale wolkenbank aan de voorzijde van een krachtige bui, vaak vlak voor windstoten en hevige neerslag.
S
Algemeen
Smog
Sterk verhoogde concentratie luchtverontreiniging, vaak bevorderd door bepaalde weersomstandigheden zoals weinig wind of een inversie.
S
Neerslag
Sneeuw
Neerslag van ijskristallen die vaak samenklonteren tot sneeuwvlokken.
S
Neerslag
Sneeuwjacht
Sneeuw die door krachtige wind wordt opgejaagd, waardoor zicht sterk kan teruglopen en sneeuwduinen kunnen ontstaan.
S
Wind
Stijgwind
Opwaartse luchtbeweging, bijvoorbeeld in thermiek of in een buienwolk.
S
Wind
Storm
Volgens de Beaufortschaal windkracht 9 met een gemiddelde windsnelheid van ongeveer 75 tot 88 km/u.
S
Lucht en druk
Stormdepressie
Krachtig lagedrukgebied dat op grote schaal harde wind of storm kan veroorzaken.
S
Onweer en extremen
Stormvloed
Uitzonderlijk hoge waterstand langs de kust door een combinatie van getij, lage luchtdruk en krachtige aanlandige wind.
S
Wind
Straalstroom
Smalle zone met zeer hoge windsnelheden op ongeveer 9 tot 12 kilometer hoogte die grote invloed heeft op de ontwikkeling en koers van weersystemen.
S
Wolken en zicht
Stratus
Lage, egale wolkenlaag die soms motregen geeft en in heuvelachtig terrein als mist kan voorkomen.
S
Onweer en extremen
Supercel
Langlevende onweersbui met een roterende stijgstroom. Kan zware hagel, zeer zware windstoten en soms tornado’s veroorzaken.
T
Temperatuur
Temperatuur
Maat voor warmte of kou van de lucht, in Nederland meestal uitgedrukt in graden Celsius.
T
Lucht en druk
Thermiek
Plaatselijke stijgende luchtbellen die ontstaan doordat het aardoppervlak door de zon ongelijk wordt verwarmd.
T
Onweer en extremen
Tornado
Snel roterende luchtkolom die vanuit een buienwolk contact maakt met het aardoppervlak.
T
Onweer en extremen
Tropische cycloon
Krachtig lagedruksysteem boven warm tropisch zeewater met georganiseerde onweersbanden en sterke draaiende wind.
T
Temperatuur
Tropische dag
Dag waarop de maximumtemperatuur 30,0 °C of hoger bereikt.
T
Onweer en extremen
Tropische storm
Tropische cycloon die nog niet de winddrempel voor orkaankracht heeft bereikt.
T
Algemeen
Troposfeer
Onderste laag van de atmosfeer waarin vrijwel al het dagelijkse weer plaatsvindt.
U
Zon en straling
UV-index
Maat voor de sterkte van ultraviolette zonnestraling aan het aardoppervlak en het risico op huidschade.
V
Wind
Valwind
Sterke neerwaartse luchtstroom uit een bui die bij de grond horizontaal uitspreidt en plotselinge zware windstoten kan geven.
V
Lucht en druk
Verdamping
Overgang van vloeibaar water naar waterdamp.
V
Lucht en druk
Verzadiging
Toestand waarin lucht bij een bepaalde temperatuur de maximale hoeveelheid waterdamp bevat.
V
Temperatuur
Vorst
Situatie waarin de luchttemperatuur op de officiële meethoogte onder 0 °C daalt.
V
Temperatuur
Vorstdag
Dag waarop de minimumtemperatuur lager is dan 0,0 °C.
V
Temperatuur
Vriespunt
Temperatuur waarbij vloeibaar water onder normale omstandigheden bevriest, rond 0 °C.
W
Lucht en druk
Warmtefront
Front waarbij warmere lucht oprukt over koudere lucht. Vaak voorafgegaan door toenemende gelaagde bewolking en langdurige neerslag.
W
Onweer en extremen
Waterhoos
Trechtervormige roterende luchtkolom boven water. Waterhozen komen onder meer boven het IJsselmeer voor.
W
Onweer en extremen
Weeralarm
Benaming voor code rood van het KNMI bij een gevaarlijke weersituatie met mogelijk grote maatschappelijke ontwrichting.
W
Lucht en druk
Weerfront
Grenszone tussen twee verschillende luchtmassa’s. Zie ook koufront, warmtefront en occlusiefront.
W
Meten en modellen
Weermodel
Computermodel dat op basis van waarnemingen en natuurkundige wetten een weersverwachting berekent.
W
Wind
Wind
Horizontale luchtstroming die ontstaat door verschillen in luchtdruk.
W
Temperatuur
Windchill
Engelse term voor gevoelstemperatuur bij kou, waarbij het extra warmteverlies door wind wordt meegenomen.
W
Wind
Windkracht
Aanduiding van gemiddelde windsnelheid, vaak volgens de Beaufortschaal.
W
Wind
Windrichting
Richting waaruit de wind komt. Een westenwind waait dus van west naar oost.
W
Wind
Windschering
Verandering van windsnelheid en/of windrichting met hoogte of afstand. Belangrijk voor luchtvaart en onweersontwikkeling.
W
Wind
Windstoot
Kortdurende piek in windsnelheid boven de gemiddelde wind.
W
Wind
Windveer
Verandering van de windrichting met de klok mee, bijvoorbeeld van zuid naar west.
W
Wolken en zicht
Wolk
Verzameling van kleine waterdruppeltjes, ijskristallen of een combinatie daarvan die in de atmosfeer zweeft.
W
Wolken en zicht
Wolkenbasis
Hoogte van de onderkant van een wolkenlaag boven de grond.
W
Wolken en zicht
Wolkendek
De hoeveelheid van de hemel die door wolken wordt bedekt.
Z
Wind
Zeewind
Lokale wind vanaf zee richting land die vaak overdag ontstaat wanneer het land sterker opwarmt dan het water.
Z
Wolken en zicht
Zicht
Horizontale afstand waarop objecten nog herkenbaar kunnen worden waargenomen. Mist, neerslag en stof kunnen het zicht verminderen.
Z
Temperatuur
Zomerse dag
Dag waarop de maximumtemperatuur 25,0 °C of hoger bereikt.
Z
Zon en straling
Zonkracht
Sterkte van ultraviolette zonnestraling. Wordt praktisch weergegeven met de UV-index.
Z
Zon en straling
Zonnestraling
Elektromagnetische energie van de zon die de aarde bereikt en de belangrijkste energiebron voor het weer vormt.
Z
Onweer en extremen
Zwaar onweer
Onweerssituatie met verhoogde kans op verschijnselen als zware windstoten, veel regen, grote hagel of talrijke bliksemontladingen.
Z
Neerslag
Zware regen
Regen met voldoende intensiteit of duur om hinder, aquaplaning, wateroverlast of overstroming te kunnen veroorzaken.
Z
Wind
Zware windstoot
Korte windpiek met een hoge snelheid die schade en gevaar kan veroorzaken. Het KNMI gebruikt voor waarschuwingen drempels die afhangen van gebied, seizoen en verwachte impact.
Geen begrip gevonden
Probeer een andere zoekterm of kies ‘Alles’.
Over deze almanak
De uitleg is bedoeld als praktische meteorologische woordenlijst. Voor officiële weerwaarschuwingen en actuele veiligheidsadviezen blijft het KNMI de primaire bron.
Bekijk actuele weerwaarschuwingen →